Een gekend fenomeen binnen de bouwsector in Vlaanderen, en ruimer België, is het ontstaan van ellelange aannemersketens bij de verwezenlijking van de bouwheer zijn/haar bouwproject. Hoofdaannemers werken samen met onderaannemers, die op hun beurt samenwerken met hun onderaannemers, en zo verder en zo voort. Deze lange keten aan professionals hoeft niet problematisch te zijn, doch moet iedere schakel in de keten waakzaam zijn voor wat betreft zijn aansprakelijkheden. Deze waakzaamheidsplicht werd enkel zwaarder sedert de wetgevingsoptimalisatie met betrekking tot de ketenaansprakelijkheid bij illegale tewerkstelling van verblijvende derdelanders in voege is getreden op 1 januari 2026.
- Het toepassingsgebied
De wetgevingsoptimalisatie is van toepassing op alle ondernemer-schakels binnen de bouwketting. Dit maakt aldus dat elke onderneming aansprakelijk kan worden gesteld ongeacht:
- zij Belgisch dan wel buitenlands is;
- zij rechtstreeks of onrechtstreeks actief zijn in het Vlaams Gewest;
- zij bouwheer, hoofdaannemer of onderaannemer is binnen de ketting.
Een zeer ruim toepassingsgebied dat optimaal wil toezien op de aanstelling van zelfstandige en werknemers uit derde landen, met name Zwitserland of landen buiten de Europese Economisch Ruimte (of EER). Door toepassing van dergelijke regelgeving wil de wetgever toezien op de praktijk van malafide aannemers en wenst zij de onderlinge concurrentie eerlijker te maken.
De toepassing van de zorgvuldigheidsplicht (zie infra) is niet van toepassing wanneer:
- de werken in de bouwsector minder dan 30.000,00 euro (excl. BTW) bedragen én worden uitgevoerd door een aannemer zonder onderaannemer of;
- de werken in de bouwsector minder dan 5.000,00 euro (excl. BTW) bedragen én er maximaal één onderaannemer aan de slag is.
- Een zorgvuldigheidsplicht
Een mechanisme om te ontkomen aan uw aansprakelijkheid binnen de keten, is om te voldoen aan uw zorgvuldigheidsplicht als een goed en vooruitziend aannemer/bouwheer. Deze plicht houdt het volgende in:
- U dient vooraf bij uw rechtstreeks (onder)aannemer de nodige documenten (art. 79/1 van het Besluit van de Vlaamse Regering houdende de uitvoering van de wet van 30 april 1999 betreffende de tewerkstelling van buitenlandse werknemers) opvragen waaruit zou moeten blijken dat er geen illegale verblijvende derdelanders tewerkgesteld worden;
- Er dient een schriftelijke verklaring worden bekomen waarin uw rechtstreekse (onder)aannemer bevestigt dat deze geen illegale verblijvende derdelanders als werknemer of zelfstandige tewerkstelt of zal tewerkstellen;
- U dient de ontvangen documenten te controleren op vervalsing en/of geldigheid;
- Er geldt een bewaarplicht van deze documenten tot vijf jaar na de beëindiging van de samenwerking;
- Bij ontbrekende of vervalste documenten, dient de schakel binnen de keten de betrokken (onder)aannemer aan te spreken en te wijzen op zijn plichten en desgevallend melding maken bij het meldloket van de Vlaamse Sociale Inspectie.
Slechts bij uitvoering van deze plichten, kan u ontlopen aan uw ketenaansprakelijkheid.
- Overgangsregeling
De Vlaamse Overheid hanteert een gedoogperiode van zes maanden om aannemers en bouwheren de tijd te geven zich aan te passen aan de nieuwe regelgeving. Vanaf 1 juli 2026 zullen er effectief boetes worden opgelegd bij inbreuken op deze regelgeving.
De ketenaansprakelijkheid in de bouwsector brengt belangrijke verplichtingen en risico’s met zich mee voor zowel bouwheren als aannemers. Een proactieve aanpak en een correcte juridische screening van uw samenwerkingspartners kunnen veel problemen en aansprakelijkheden voorkomen. Bij Adverit Legal volgen wij de evoluerende regelgeving op de voet en ondersteunen wij ondernemers met praktisch en strategisch advies. Zo kunt u zich focussen op uw bouwprojecten, terwijl wij waken over de juridische risico’s. Wenst u zekerheid over uw positie binnen de aannemingsketen? Dan staan wij graag klaar als uw juridische rechterhand.
